ຊັັ້ນມ.4

1. ຄວາມໝາຍຂອງການວິເຄາະກ່ຽວກັບທັກສະຊີວິດ

ການວິເຄາະ (Analysis) ໃນບໍລິບົດຂອງທັກສະຊີວິດ ໝາຍເຖິງ "ການແຍກແຍະ" ຂໍ້ມູນ, ສະຖານະການ, ຫຼື ບັນຫາໃດໜຶ່ງອອກເປັນສ່ວນຍ່ອຍໆ ເພື່ອສຶກສາໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສຳພັນ, ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບທີ່ເກີດຂຶ້ນ. ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການຮັບຮູ້ຂໍ້ມູນ, ແຕ່ແມ່ນການໃຊ້ ການຄິດວິເຄາະ (Critical Thinking) ເພື່ອໄຕ່ຕອງວ່າສິ່ງໃດແມ່ນຄວາມຈິງ, ສິ່ງໃດແມ່ນຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ສິ່ງໃດທີ່ມີປະໂຫຍດຕໍ່ການຕັດສິນໃຈ.

ການວິເຄາະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາບໍ່ຟ້າວຕັດສິນໃຈຕາມອາລົມ ຫຼື ຕາມກະແສສັງຄົມ, ແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາມີຄວາມຮອບຄອບ ແລະ ສາມາດວາງແຜນຮັບມືກັບສິ່ງທ້າທາຍໃນຊີວິດປະຈຳວັນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.

2. ວິທີການວິເຄາະຢ່າງລະອຽດ (Step-by-Step)

ເພື່ອໃຫ້ການວິເຄາະມີຄວາມຊັດເຈນ, ທ່ານສາມາດນຳໃຊ້ຂັ້ນຕອນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:

• ການກຳນົດເປົ້າໝາຍ ຫຼື ບັນຫາ (Identification): ຕ້ອງລະບຸໃຫ້ໄດ້ວ່າສິ່ງທີ່ເຮົາກຳລັງຈະວິເຄາະແມ່ນຫຍັງ? ເຊັ່ນ: "ເປັນຫຍັງເຮົາຈຶ່ງບໍລິຫານເວລາບໍ່ໄດ້?" ຫຼື "ຂໍ້ມູນນີ້ມີຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືຫຼືບໍ່?".

• ການຮວບຮວມຂໍ້ມູນ (Data Collection): ຊອກຫາຂໍ້ເທັດຈິງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຈາກຫຼາຍໆດ້ານ. ຖ້າເປັນບັນຫາສ່ວນຕົວ ຕ້ອງສັງເກດພຶດຕິກຳຂອງຕົນເອງ; ຖ້າເປັນຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ຕ້ອງກວດສອບແຫຼ່ງທີ່ມາ.

• ການແຍກແຍະສ່ວນປະກອບ (Decomposition): ແຍກສິ່ງທີ່ພົບເຫັນອອກເປັນສ່ວນໆ ເຊັ່ນ:

  • ສາເຫດ: ຫຍັງຄືຕົ້ນເຫດທີ່ແທ້ຈິງ?

  • ປັດໄຈພາຍໃນ: ຄວາມຮູ້ສຶກ, ທັດສະນະຄະຕິ, ຄວາມສາມາດຂອງເຮົາ.

  • ປັດໄຈພາຍນອກ: ສິ່ງແວດລ້ອມ, ຄົນອ້ອມຂ້າງ, ເງື່ອນໄຂທາງສັງຄົມ.

• ການຊອກຫາຄວາມສຳພັນ (Connection): ເບິ່ງວ່າແຕ່ລະສ່ວນປະກອບນັ້ນສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ກັນແນວໃດ. ຕົວຢ່າງ: ຖ້າເຮົານອນເດິກ (ສາເຫດ), ມັນຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາບໍ່ມີສະມາທິໃນການຮຽນ (ຜົນກະທົບ).

• ການປະເມີນ ແລະ ສະຫຼຸບ (Evaluation & Conclusion): ຫຼັງຈາກເຫັນພາບລວມແລ້ວ, ໃຫ້ຕີລາຄາວ່າສິ່ງນັ້ນ ດີ ຫຼື ບໍ່ດີ, ມີທາງເລືອກໃດແດ່ທີ່ຈະແກ້ໄຂ ຫຼື ພັດທະນາໃຫ້ດີຂຶ້ນ.

3. ຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້ໃນຊີວິດຈິງ

ຫາກທ່ານພົບກັບ "ຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນສື່ສັງຄົມອອນລາຍ", ຂະບວນການວິເຄາະຈະເລີ່ມຈາກ:

1. ຢຸດ: ບໍ່ຟ້າວເຊື່ອ ຫຼື ແຊຣ໌ (Share).

2. ຖາມ: ໃຜເປັນຄົນເວົ້າ? ເວົ້າເພື່ອຫຍັງ? ມີຫຼັກຖານຢັ້ງຢືນບໍ?

3. ປຽບທຽບ: ກວດສອບກັບແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນໆ ທີ່ໜ້າເຊື່ອຖື.

4. ຕັດສິນໃຈ: ເລືອກທີ່ຈະເຊື່ອ ຫຼື ປະຕິເສດຂໍ້ມູນນັ້ນໂດຍໃຊ້ເຫດຜົນ.

ສະຫຼຸບ: ການວິເຄາະແມ່ນ "ເຄື່ອງມືທາງປັນຍາ" ທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເປັນເຈົ້າການໃນການດຳເນີນຊີວິດ, ຊ່ວຍໃຫ້ການແກ້ໄຂບັນຫາເປັນໄປຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຜິດພາດທີ່ອາດເກີດຈາກຄວາມປະໝາດ.

ທ່ານຕ້ອງການໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຍົກຕົວຢ່າງການວິເຄາະໃນຫົວຂໍ້ໃດໜຶ່ງທີ່ສະເພາະເຈາະຈົງກວ່ານີ້ບໍ? ເຊັ່ນ: ການວິເຄາະຕົນເອງ ຫຼື ການວິເຄາະບັນຫາການຮຽນ?