1. ຄວາມໝາຍຂອງການວິເຄາະກ່ຽວກັບທັກສະຊີວິດ
ການວິເຄາະ (Analysis) ໃນບໍລິບົດຂອງທັກສະຊີວິດ ໝາຍເຖິງ "ການແຍກແຍະ" ຂໍ້ມູນ, ສະຖານະການ, ຫຼື ບັນຫາໃດໜຶ່ງອອກເປັນສ່ວນຍ່ອຍໆ ເພື່ອສຶກສາໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສຳພັນ, ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບທີ່ເກີດຂຶ້ນ. ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການຮັບຮູ້ຂໍ້ມູນ, ແຕ່ແມ່ນການໃຊ້ ການຄິດວິເຄາະ (Critical Thinking) ເພື່ອໄຕ່ຕອງວ່າສິ່ງໃດແມ່ນຄວາມຈິງ, ສິ່ງໃດແມ່ນຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ສິ່ງໃດທີ່ມີປະໂຫຍດຕໍ່ການຕັດສິນໃຈ.
ການວິເຄາະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາບໍ່ຟ້າວຕັດສິນໃຈຕາມອາລົມ ຫຼື ຕາມກະແສສັງຄົມ, ແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາມີຄວາມຮອບຄອບ ແລະ ສາມາດວາງແຜນຮັບມືກັບສິ່ງທ້າທາຍໃນຊີວິດປະຈຳວັນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
2. ວິທີການວິເຄາະຢ່າງລະອຽດ (Step-by-Step)
ເພື່ອໃຫ້ການວິເຄາະມີຄວາມຊັດເຈນ, ທ່ານສາມາດນຳໃຊ້ຂັ້ນຕອນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
-
ການກຳນົດເປົ້າໝາຍ ຫຼື ບັນຫາ (Identification): ຕ້ອງລະບຸໃຫ້ໄດ້ວ່າສິ່ງທີ່ເຮົາກຳລັງຈະວິເຄາະແມ່ນຫຍັງ? ເຊັ່ນ: "ເປັນຫຍັງເຮົາຈຶ່ງບໍລິຫານເວລາບໍ່ໄດ້?" ຫຼື "ຂໍ້ມູນນີ້ມີຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືຫຼືບໍ່?".
-
ການຮວບຮວມຂໍ້ມູນ (Data Collection): ຊອກຫາຂໍ້ເທັດຈິງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຈາກຫຼາຍໆດ້ານ. ຖ້າເປັນບັນຫາສ່ວນຕົວ ຕ້ອງສັງເກດພຶດຕິກຳຂອງຕົນເອງ; ຖ້າເປັນຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ຕ້ອງກວດສອບແຫຼ່ງທີ່ມາ.
-
ການແຍກແຍະສ່ວນປະກອບ (Decomposition): ແຍກສິ່ງທີ່ພົບເຫັນອອກເປັນສ່ວນໆ ເຊັ່ນ:
-
ສາເຫດ: ຫຍັງຄືຕົ້ນເຫດທີ່ແທ້ຈິງ?
-
ປັດໄຈພາຍໃນ: ຄວາມຮູ້ສຶກ, ທັດສະນະຄະຕິ, ຄວາມສາມາດຂອງເຮົາ.
-
ປັດໄຈພາຍນອກ: ສິ່ງແວດລ້ອມ, ຄົນອ້ອມຂ້າງ, ເງື່ອນໄຂທາງສັງຄົມ.
-
-
ການຊອກຫາຄວາມສຳພັນ (Connection): ເບິ່ງວ່າແຕ່ລະສ່ວນປະກອບນັ້ນສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ກັນແນວໃດ. ຕົວຢ່າງ: ຖ້າເຮົານອນເດິກ (ສາເຫດ), ມັນຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາບໍ່ມີສະມາທິໃນການຮຽນ (ຜົນກະທົບ).
-
ການປະເມີນ ແລະ ສະຫຼຸບ (Evaluation & Conclusion): ຫຼັງຈາກເຫັນພາບລວມແລ້ວ, ໃຫ້ຕີລາຄາວ່າສິ່ງນັ້ນ ດີ ຫຼື ບໍ່ດີ, ມີທາງເລືອກໃດແດ່ທີ່ຈະແກ້ໄຂ ຫຼື ພັດທະນາໃຫ້ດີຂຶ້ນ.
3. ຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້ໃນຊີວິດຈິງ
ຫາກທ່ານພົບກັບ "ຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນສື່ສັງຄົມອອນລາຍ", ຂະບວນການວິເຄາະຈະເລີ່ມຈາກ:
-
ຢຸດ: ບໍ່ຟ້າວເຊື່ອ ຫຼື ແຊຣ໌ (Share).
-
ຖາມ: ໃຜເປັນຄົນເວົ້າ? ເວົ້າເພື່ອຫຍັງ? ມີຫຼັກຖານຢັ້ງຢືນບໍ?
-
ປຽບທຽບ: ກວດສອບກັບແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນໆ ທີ່ໜ້າເຊື່ອຖື.
-
ຕັດສິນໃຈ: ເລືອກທີ່ຈະເຊື່ອ ຫຼື ປະຕິເສດຂໍ້ມູນນັ້ນໂດຍໃຊ້ເຫດຜົນ.
ສະຫຼຸບ: ການວິເຄາະແມ່ນ "ເຄື່ອງມືທາງປັນຍາ" ທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເປັນເຈົ້າການໃນການດຳເນີນຊີວິດ, ຊ່ວຍໃຫ້ການແກ້ໄຂບັນຫາເປັນໄປຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຜິດພາດທີ່ອາດເກີດຈາກຄວາມປະໝາດ.
ທ່ານຕ້ອງການໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຍົກຕົວຢ່າງການວິເຄາະໃນຫົວຂໍ້ໃດໜຶ່ງທີ່ສະເພາະເຈາະຈົງກວ່ານີ້ບໍ? ເຊັ່ນ: ການວິເຄາະຕົນເອງ ຫຼື ການວິເຄາະບັນຫາການຮຽນ?
- Teacher: kongphat slvp